Հին, լավ օրերից մի օր, երբ ես ինը տարեկան էի և աշխարհը լի էր ամեն տեսակի հրաշալիքներով, իսկ կյանքը դեռևս հաճելի ու խորհրդավոր երազ էր, իմ զարմիկ Մուրադը, որին խելառ էին համարում բոլորը, բացի ինձանից, առավոտյան ժամը չորսին եկավ մեր բակը: Բախելով սենյակիս լուսամուտը, նա արթնացրեց ինձ։
— Արա՛մ, — ասաց նա։
Անկողնից վեր թռա և լուսամուտից դուրս նայեցի։
Չէի կարող տեսածիս հավատալ։
Արևն ուր որ է պետք է դուրս նայեր երկրի ծայրից։
Դեռևս առավոտ չէր, բայց ամառ էր և բավականին լույս կար, որպեսզի զգայի, թե երազի մեջ չեմ։
Իմ զարմիկ Մուրադը նստել էր մի գեղեցիկ սպիտակ ձի։ Գլուխս լուսամուտից դուրս հանեցի և տրորեցի աչքերս։
— Այո, — ասաց նա հայերեն, — ձի է։ Դու երազի մեջ չես։ Շտապիր, եթե ուզում ես
ձի հեծնել։
Ես գիտեի, որ իմ զարմիկ Մուրադը կարողանում է կյանքը վայելել ավելի լավ, քան ուրիշ որևէ մեկը, որ երբևէ սխալմամբ աշխարհ է եկել։ Բայց այս մեկին չէի կարող հավատալ նույնիսկ ես։
Նախ իմ ամենավառ հիշողությունները կապված էին ձիերի հետ, և իմ տենչանքը ձի հեծնելն էր։
Սա հրաշալի մասն էր։
Երկրորդ՝ մենք աղքատ էինք:
Սա այն մասն էր, որ թույլ չէր տալիս ինձ հավատալ իմ տեսածին։
Մենք աղքատ էինք։ Մենք փող չունեինք։ Մեր ամբողջ տոհմը ծայրահեղ աղքատ էր։ Ղարօղլանյանների գերդաստանի բոլոր ճյուղերը ապրում էին աշխարհում ամենազարմանալի և անհեթեթ չքավորության մեջ։ Ոչ ոք, նույնիսկ մեր ընտանիքի ծերերը, չէին կարող հասկանալ, թե որտեղից էինք մենք բավարար փող
ճարում մեր փորը ուտելիքով լցնելու համար։ Ամենակարևորը, սակայն, այն էր, որ մենք հռչակված էինք մեր ազնվությամբ։ Մենք մեր ազնվությամբ հռչակավոր էինք եղել շուրջ տասնմեկ դարեր ի վեր, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ամենահարուստ ընտանիքն էինք մի երկրում, որը մեզ համար և ողջ աշխարհն էր։
Մենք նախ հպարտ էինք, հետո ազնիվ, իսկ բացի դրանից տարբերում էինք ճշմարիտն ու սուտը։ Մեզանից ոչ մեկը ոչ ոքի հաշվին օգուտ չէր արել, ուր մնաց գողություն աներ։
Հետևաբար, թեև ես տեսնում էի ձին, այնքան հրաշալի, թեև առնում էի նրա հոտը, այնքան ախորժելի, թեև լսում էի նրա շնչառությունը, այնքան արբեցնող, բայց չէի կարող հավատալ, որ ձին որևէ կապ ունենար իմ զարմիկ Մուրադի կամ ինձ, կամ մեր ընտանիքի որևէ քնած թե արթուն անդամի հետ, քանի որ Մուրադը չէր կարող ձին գնած լինել և եթե չէր կարող գնած լինել, պետք է այն գողացած լիներ, բայց ես չէի կարող հավատալ, որ նա գողացել էր։
Ղարօղլանյան ընտանիքի ոչ մի անդամ գող լինել չէր կարող։
Ես նախ նայեցի Մուրադին, հետո ձիուն։ Նրանց երկուսի տեսքն էլ անմեղորեն խաղաղ էր ու զվարճալի, որը և ուրախացրեց, և վախեցրեց ինձ։
— Մուրադ, — ասացի ես, — որտեղի՞ց գողացար այդ ձին։
— Եթե ուզում ես ձի նստել, լուսամուտից դուրս թռիր, — ասաց նա։
Ուրեմն ճիշտ էր։ Նա գողացել էր ձին։ Այդ մասին ոչ մի կասկած։ Նա եկել էր իմ հետևից, որ գնամ կամ չգնամ ձի նստելու, ինչպես որ կուզեի։
Դե, ինձ թվում էր, որ մի անգամ հեծնելու համար ձի գողանալը նույնը չէ, ինչ ուրիշ բան գողանալը, ասենք վաղը։ Ինչ իմանաս, գուցե դա բոլորովին էլ գողանալ չէր։ Եթե դու գժվում ես ձիու համար, ինչպես իմ զարմիկ Մուրադն ու ես, ապա դա գողանալ չէ։ Դա գողանալ կլիներ, եթե մենք ձին ծախեինք, մի բան, որ վստահ էի, երբեք չէինք անի։
— Սպասիր հագնվեմ, — ասացի ես։
— Լավ, — ասաց նա, — բայց շտապիր։
Ես շտապ հագա շորերս։
Հետո լուսամուտից ցատկեցի բակը և թռա ձիու գավակին՝ իմ զարմիկ Մուրադի ետևը։
Այդ տարի մենք ապրում էինք քաղաքի ծայրամասում Վոլնըտ փողոցի վրա: Անմիջապես մեր տանից հետո սկսվում էին խաղողի այգիներ, մրգաստաններ, ոռոգման առուներ և գյուղերը տանող ճանապարհներ։ Երեք րոպեից էլ շուտ մենք հասանք Օլիվ փողոցը իսկ այնուհետև ձին սկսեց արշավել։ Օդը թարմ էր և շնչելն այնպե՜ս հաճելի։ Հրաշալի է, երբ զգում ես ձիու վազքը։ Իմ զարմիկ Մուրադը, որ մեր ընտանիքի ամենախենթ անդամներից էր համարվում, սկսեց երգել: Ավելի ճիշտ՝ սկսեց գոռալ կոկորդով մեկ։
Երկրորդ մաս
Յուրաքանչյուր ընտանիք ունենում է ինչ-որ խենթ երակ։ Իմ զարմիկ Մուրադը մեր գերդաստանի այդ խենթ երակի բնական շառավիղն էր։ Այդ հարցում նա զիջում էր միայն իմ Խոսրով քեռուն, որը մի վիթխարի, սև մազերով ծածկված հուժկու գլխով և Սան-Հոակին հովտի ամենահաստ բեղերով մարդն էր, բնավորությամբ այնքան վայրագ, այնքան դյուրաբորբոք, այնքան անզուսպ, որ կտրում էր ամենքի խոսքը բղավելով. «Վնաս չունի, ուշադրություն մի դարձրու» ։ Եվ միայն այդքանը, անկախ այն բանից, թե ով ինչ է խոսում։ Մի անգամ, նրա որդին՝ Առաքը, վազել էր ութ թաղամաս մինչև վարսավիրանոց, որտեղ հայրը բեղերն էր հարդարել տալիս, ասելու, որ իրենց տունն այրվում է։ Խոսրովը բարձրանում է տեղից ու բղավում, «Վնաս չունի, ուշադրություն մի դարձրու» ։ Սափրիչը միջամտում է. «Բայց տղան ասում է, որ ձեր տունն է այրվում» ։ Այդ ժամանակ Խոսրովը բղավում է. «Հերիք է, ասում եմ վնաս չունի» ։
Իմ զարմիկ Մուրադը այս մարդու բնական շառավիղն էր համարվում, թեև Մուրադի հայրը Զոհրաբն էր, որը գործնական մարդ էր և ուրիշ ոչինչ։ Այդպես էր մեր տոհմում։ Մեկը կարող է իր որդու հարազատ հայրը լինել, բայց այդ չի նշանակում, թե նրա հոգու հայրն էլ է։ Հոգեկան տարբեր խառնվածքների բաշխումը մեր ցեղում, սկզբից ևեթ, եղել է քմահաճ։
Եվ այդպես մենք ձիավարում էինք, և իմ զարմիկ Մուրադը երգում էր։ Կարծես թե մեր հին հայրենիքում լինեինք, որտեղից մեր հարևանների ասելով ծնունդ էր առել մեր ընտանիքը։
Ի վերջո Մուրադն ասաց.
— Իջիր, ուզում եմ մենակ քշեմ։
— Կթողնե՞ս, որ ես էլ մենակ հեծնեմ։
— Ոնց որ ձին կուզի, — ասաց Մուրադը։— Իջիր:
— Ձին կթողնի, — ասացի ես։
— Կտեսնենք, — պատասխանեց նա, — մի մոռացիր, որ ես ձիերի հետ վարվելու իմ ձևն ունեմ։
— Ձիերի հետ քո իմացած վարվելու ձևը ես էլ գիտեմ։
— Քո ապահովության համար, հուսանք, որ այդպես է։ Իջիր, – ասաց նա։
— Շատ լավ, բայց մի մոռացիր, որ թողնելու ես մենակ հեծնեմ։
Ես ցած իջա, և իմ զարմիկ Մուրադը կրունկներով խթանեց ձիու ու հայերեն բղավեց.
— Վազի՜ր։
Ձին կանգնեց հետևի ոտքերի վրա, խրխնջաց և առաջ սլացավ կատաղի արագությամբ. ես դրանից ավելի գեղեցիկ բան չէի տեսել:
Մուրադը ձին սրընթաց քշեց չոր խոտերի միջով դեպի ոռոգման առուն։ Նա անցավ առուն և հինգ րոպե հետո վերադարձավ քրտինքի մեջ կորած։
Արևը դուրս էր գալիս։
— Հիմա իմ հերթն է, — ասացի ես։
Մուրադը ձիուց ցած իջավ։
— Հեծիր, — ասաց նա։
Ես թռա ձիու գավակին և մի պահ անասելի սարսափ զգացի։ Ձին տեղից չէր շարժվում։
— Խփիր կողերին, — ասաց Մուրադը, — ի՞նչ ես սպասում։ Մենք պետք է ձին ետ տանենք, քանի դեռ մարդիկ չեն արթնացել։
Երրորդ մաս
Ես կրունկներով խփեցի ձիու կողերին։ Մի ագամ էլ նա կանգնեց հետին ոտքերի վրա, զիլ խրխնջաց և առաջ նետվեց։ Ես չգիտեի ինչ անեմ։ Փոխանակ դաշտի միջով դեպի ոռոգման առուն վազելու, ձին արշավեց ճանապարհով ցած, դեպի Տիգրան Հալաբյանի խաղողի այգին և սկսեց որթատունկերի վրայով թռչել։ Նա արդեն թռել էր յոթ որթատունկերի վրայով, երբ ես ցած ընկա։ Ձին շարունակեց վազել։
Իմ զարմիկ Մուրադը վազելով եկավ։
— Ես քո մասին չեմ մտածում, — բղավեց նա, — մենք պետք է ձին բռնենք։ Դու այս կողմով գնա, ես այն կողմով։ Եթե հանդիպես, մեղմ վարվիր: Ես մոտակայքում կլինեմ։
Ես վազեցի ճանապարհով իսկ Մուրադը գնաց դաշտի միջով՝ դեպի ոռոգման առուն:
Կես ժամում նա գտավ ձին և բերեց։
— Դե, — ասաց նա, — նստիր։ Ամբորջ աշխարհը արդեն արթուն է:
— Ի՞նչ պիտի անենք, — ասացի ես։
— Կամ պիտի վերադարձնենք, կամ պահենք մինչև վաղը առավոտ, — ասաց նա։
Մուրադը մտահոգված չէր երևում, և ես հասկացա, որ նա ձին պահելու է և ոչ թե վերադարձնելու։ Ամեն դեպքում, հիմա չի վերադարձնելու:
— Որտե՞ղ պիտի պահենք, — ասացի ես։
— Մի տեղ գիտեմ, — ասաց նա։
— Ինչքա՞ն ժամանակ է, որ ձին գողացել ես, — հարցրի ես։
Հանկարծ մտքովս անցավ, որ նա, հավանաբար, բավական ժամանակ է, ինչ վայելում է առավոտյան այդ արշավները և միայն այսօր է եկել իմ հետևից, որովհետև գիտե, թե ես ինչքան եմ սիրում ձի նստել։
— Ով ասաց, թե գողացել եմ, — ասաց նա։
— Ինչևէ, ինչքա՞ն ժամանակ է, որ դու սկսել ես ամեն առավոտ ձի հեծնել։
— Այս առավոտվանից, — ասաց նա։
— Ճի՞շտ ես ասում։
— Իհարկե ոչ, — ասաց նա, — բայց եթե բռնվենք, դու այդպես կասես։ Ես չեմ ուզում, որ մենք ստախոս լինենք։ Դու կասես, որ այս առավոտ սկսեցինք ձի հեծնել։
— Շատ լավ, — համաձայնեցի ես։
Զգուշությամբ նա ձին տարավ մի լքված այգու գոմը։ Այդ այգին մի ժամանակ Ֆեթվաջյան ազգանունով մի ագարակատիրոջ պարծանքն էր եղել։ Գոմում մի քիչ վարսակ և չոր առվույտ կար։
Այնտեղից մենք ոտքով տուն վերադարձանք։
— Հեշտ չէր ձիուն միանգամից այդքան ընտելացնել, — պարծեցավ նա, — սկզբում ուզում էր գժություններ անել, բայց, ինչպես ասացի, ես ձիու հետ վարվելու հատուկ ձև գիտեմ։ Ես կարող եմ նրան անել տալ ինչ-որ կուզեմ։ Ձիերն ինձ հասկանում են։
— Ինչպե՞ս ես անում, — ասացի ես։
— Մենք իրար լեզու հասկանում ենք, — ասաց նա։
— Հա, բայց ի՞նչ լեզու է դա։
— Պարզ և ազնիվ։
— Ես էլ կուզեի իմանալ, թե ինչպես կարելի է ձիու հետ այդպիսի լեզու գտնել, — ասացի ես։
— Դու դեռ երեխա ես, երբ տասներեք տարեկան դառնաս, կիմանաս։
Ես տուն գնացի և ախորժակով նախաճաշեցի։
Նույն օրը կեսօրից հետո մեր տան եկավ Խոսրով քեռիս՝ սուրճ խմելու և սիգարետ ծխելու: Նա բազմեց հյուրասենյակում, սուրճ խմեց, ծխեց և վերհիշեց հին երկիրը՝ հայրենիքը։ Հետո մի ուրիշ այցելու եկավ, Ջոն Բայրո անունով մի ասորի ագարակատեր, որ մենությունից հայերեն խոսել էր սովորել։ Մենավոր այցելուին մայրս սուրճ և ծխախոտ հյուրասիրեց։ Նա, փաթաթելով սիգարետը, ըմպեց սուրճը, ծխեց և հետո, վերջապես, մի տխուր հառաչ հանելով, ասաց.
— Սպիտակ ձիս, որ անցյալ ամսին գողացել էին, դեռ չի գտնվել։ Չեմ հասկանում։
Խոսրով քեռիս խիստ գրգռվեց և բղավեց.
— Վնաս չունի, ի՞նչ մեծ բան է մի ձիու կորուստը, ամբողջ հայրենի երկիրն ենք կորցրել. մի ձիու համար եկել ես լաց ես լինում։
— Քեզ համար ասելը հեշտ է, քաղաքի բնակիչ, — ասաց Ջոն Բայ֊րոն, — Բայց ի՞նչ կասես իմ սայլի մասին։ Ինչի՞ է պետք սայլն առանց ձիու:
— Կարևորություն մի տուր, — գոռաց Խոսրով քեռիս։
— Այստեղ հասնելու համար տասը մղոն ոտքով եմ եկել:
— Ոչինչ, ոտքեր ունես։
— Ձախ ոտքս ցավում է։
— Ուշադրություն մի դարձրու։
— Այդ ձին ինձ վրա վաթսուն դոլար է նստել, — ասաց Ջոն Բայրոն։
— Ես թքել եմ փողի վրա, — ասաց Խոսրով քեռիս։
Նա վեր կացավ և հպարտ դուրս եկավ մեր տնից՝ դուռը շրխկացնելով։
Մայրս սկսեց բացատրել։
— Հսկա մարդ է, բայց սիրտը շատ է քնքուշ. դա նրանից է, որ հայրենիքին է կարոտել։
Ագարակատերը հեռացավ, իսկ ես շտապեցի զարմիկիս՝ Մուրադի տունը։
Նա նստել էր դեղձենու տակ և աշխատում էր դարմանել թռչելու անզոր մի կարմրալանջի վիրավոր թևը։ Նա խոսում էր թռչունի հետ։
— Ի՞նչ կա, — հարցրեց նա։
— Ագարակատեր Ջոն Բայրոն, — ասացի ես, — մեր տուն էր եկել։ Նրան պետք է իր ձին։ Մի ամիս է, որ դու վերցրել ես: Խոստացիր, որ չես վերադարձնի, մինչև ես ձի քշել սովորեմ։
— Մի տարի է պետք, որ դու սովորես, — ասաց Մուրադը։
— Մենք կարող ենք ձին մի տարի պահել, — ասացի ես։ Իմ զարմիկ Մուրադը տեղից վեր թռավ։
— Ի՜նչ, — գոռաց նա, — դու ուզո՞ւմ ես Ղարօղլանյան ընտանիքի անդամը գողություն անի։ Ձին պետք է վերադարձվի իր իսկական տիրոջը։
— Ե՞րբ, — ասացի ես։
— Ամենաուշը վեց ամիս հետո, — ասաց նա։
Նա թռչունը օդ նետեց։ Թռչունը մեծ ճիգ գործ դրեց, երկու անգամ քիչ մնաց ընկներ, բայց ի վերջո թռավ բարձր ու ուղիղ։
Երկու շաբաթ, ամեն օր առավոտ շուտ, իմ զարմիկ Մուրադն ու ես ձին դուրս էինք բերում ավերված այգու գոմից, որտեղ թաքցնում էինք այն ու քշում։ Եվ ամեն առավոտ, երբ ձիավարելու իմ հերթն էր հասնում, ձին թռչում էր որթատունկերի և փոքր ծառերի վրայով և ինձ գետին գցելով վազում էր հեռու։ Այսուհանդերձ, ես հույս ունեի, որ ժամանակի ընթացքում կսովորեմ Մուրադ զարմիկիս պես հեծնել։
Մի առավոտ, Ֆեթվաջյանի ավերված այգու ճանապարհին, մենք դեմ-դիմաց եկանք ագարակատեր Ջոն Բայրոնին, որը քաղաք էր գնում։
— Թող ես խոսեմ, — ասաց Մուրադը, — ես ագարակատերի հետ խոսելու ձևը գիտեմ։
— Բարի լույս, Ջոն Բայրո, — ասաց իմ զարմիկ Մուրադը։ Ագարակատերն ուշադրությամբ ուսումնասիրեց ձին։
— Բարի լույս, իմ բարեկամների որդիներ, — ասաց նա, — ի՞նչ է ձեր ձիու անունը։
— «Սիրտ իմ», — հայերեն ասաց իմ զարմիկ Մուրադը։
— Սիրուն անուն է սիրուն ձիու համար, — ասաց Ջոն Բայրոն: — Կերդվեի, որ դա շաբաթներ առաջ ինձանից գողացված ձին է։ Կարո՞ղ եմ բերանը նայել։
— Անշուշտ, — ասաց Մուրադը։
Ագարակատերը նայեց ձիու բերանը։
— Ատամ առ ատամ նման է, — ասաց նա։— Կերդվեի, որ իմ ձին է, եթե ձեր ծնողներին չճանաչեի։ Ձեր ընտանիքի ազնվության համբավը լավ հայտնի է ինձ։ Երևի այս ձին իմ ձիու երկվորյակն է։ Կասկածոտ մի մարդ ավելի շուտ իր աչքերին պիտի հավատար, քան սրտին։ Բարով մնաք, իմ պատանի բարեկամներ։
— Հաջողություն, Ջոն Բայրո, — ասաց իմ զարմիկ Մուրադը։ Հաջորդ օրը առավոտ շուտ մենք ձին տարանք Ջոն Բայրոյի այգին և թողեցինք գոմում։ Շները մեզ շրջապատած հետևեցին, առանց ձայն հանելու։
— Շները, — փսփսացի Մուրադի ականջին, — կարծում էի, որ կհաչեն։
— Ուրիշի վրա կհաչեն, — ասաց նա։— Ես գիտեմ շների հետ վարվելու ձևը։
Մուրադը փաթաթվեց ձիուն, քիթը սեղմեց նրա քթին, ափով մեղմ շոյեց, և մենք հեռացանք։
Կեսօրից հետո Ջոն Բայրոն սայլով մեր տուն եկավ և մորս ցայց տվեց գողացված ու վերադարձված ձին։
— Չգիտեմ ինչ մտածեմ, — ասաց նա, — ձին ավելի ուժեղ է, քան առաջ։ Նույնիսկ բնավորությամբ մեղմացել է։ Փառք աստծո։
Իմ Խոսրով քեռին, որ հյուրասենյակում էր, զայրացավ և բղավեց։
— Հանգի՜ստ, մա՛րդ, հանգի՜ստ։ Քո ձին վերադարձվել է, վե՛րջ, ուշադրություն մի դարձրու։
Առաջադրանքներ
1. Կարդա՛ և պատմվածքից առանձնացրո՛ւ անծանոթ բառերն ու արտահայտությունները ։ Բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր
Արամը խելացիե։
Մուրադը
ձին ուժեղ էր ։
Պատմվածքում բոլոր հերոսները ազնիվ են;
ինչ է գողությունը։
Գօղությունը այն է , երբ ինչ-որ մեկը առանց հարցնելու վերցնու մ է ուրիշի իրը
Ես Նարեկն եմ ։ Ես իմ ամառային արձակուրդները անցկացրել եմ Քինգյուանի ջրաշխարհում , ապակե կամրջում, Նաև ճանապարհորդել եմ Չինաստանի տարբեր քաղաքներ գնացել եմ նայև խաղողի այգիններ։ Ջրաշխարում ամեաշատը ինձ դուր եկավ ջրային ալիքները , որոնք ծփում էին երաժշտությանը համահունջ։
Ապակե կամուրջը գտնվում է սարի գագաթին։ Մենք բարձրացել ենք 1762 աստիճան որպիսի հասնենք
Ապակե կամուրջին։ Այցելել ենք նաև Լիշուի քաղաք, որը մի մանկական աշխարհ էր , որտեղ ցատկուտում էիր ինչպես սարդ մարդը։Այսպիսով՝ իմ ամառային արձակուրդը անցկացրել եմ հետաքրքիր և ճամփորդություններով լի։
Ես Նարեկն եմ ։ Ես իմ ամառային արձակուրդները անցկացրել եմ Քինգյուանի ջրաշխարհում , ապակե կամրջում, նաև ճանապարհորդել եմ Չինաստանի տարբեր քաղաքներ, գնացել եմ նաև խաղողի այգիններ։ Ջրաշխարում ամեաշատը ինձ դուր եկավ ջրային ալիքները , որոնք ծփում էին երաժշտությանը համահունջ։
Ապակե կամուրջը գտնվում է սարի գագաթին։ Մենք բարձրացել ենք 1762 աստիճան որպեսզի հասնենք ապակե կամուրջին։ Այցելել ենք նաև Լիշուի քաղաք, որը մի մանկական աշխարհ էր , որտեղ ցատկոտում էի ինչպես սարդ մարդը։ Այսպիսով՝ իմ ամառային արձակուրդը անցկացրել եմ հետաքրքիր և ճամփոթություններով լի։
This is Maria. She is ten and she lives in Brazil. One day while she is at school, her teacher Mrs. Fernandes says, “Tomorrow we are going on a trip(գնալուենքճամփորդության). We are visiting the rainforest”(այցելելու ենք անձրևի անտառ). “Hooray”,-shout the children. They are all very excited(նրանք բոլորը շատ հուզված են). They love going on trips.
So on the next day,they all get on the school bus(Հաջորդօրընրանքբոլորընստումենավտոբուս). Maria is sitting next to(կողքը) her friend Pablo. All the mums and dads are waving goodbye. ”Goodbye, have a nice trip”. On the bus, Mrs. Fernandes talks(զրուցում է) about rainforests.
“Rainforests are very important(կարևոր). There are a lot of animals there. There are a lot of plants(բույսեր) too because it rains a lot. It rains for two hundred days every year. ”Wow”, says Maria. Pablo doesn’t say anything. He doesn’t feel very well(նա իրեն լավ չի զգում). His face is all red. Two hours later(երկուժամանց)the bus stops. Maria and her friend climb down the steps of the bus. They all stop and look at the rainforest. It is beautiful and green, and the trees are so tall(բարձր). Maria, her friend and Mrs. Fernandes are now walking along the path(արահետ). It is very warm in the rainforest, and the ground is wet(գետինըխոնավէ).”Why is it so dark(Ինչու՞էայսքանմութ), Mrs.Fernandes?”, asks Maria. “Because there are a lot of very tall trees and they don’t let the sunrays come in.(նրանքթույլչենտալիս, որարևիճառագայթներըներսթափանցեն)” Mrs. Fernandes goes deeper into the rainforest and talks about trees(զրուցումէծառերիմասին). “We get a lot of things from these trees(մենքշատբաներենքստանումայսծառերիցինչպեսօրինակ), like rubber(կաուչուկ, ռեզին), cocoa (կակաո) and vanilla (վանիլ). We can also get fruit like avocados (ավոկադո)”. “Look, there is an avocado tree”,-says Maria. “And this is a rubber tree”,-says Pablo. Maria and her class are walking through the rainforest. There are lots of small animals there. Pablo sees a tree frog. Then Miguel sees a beautiful butterfly. After that, Khuanita sees a strange(տարօրինակ) bird.”What’s that, Mrs. Fernandes?” “It’s a toocan(թութակինմանթռչուն), Khuanita”. Suddenly the class hears a noise(լսումէաղմուկ). It is very loud(բարձր). Maria is scared(վախենումէ). “What’s that, Mrs. Fernandes?” “They are monkeys. Don’t be scared, Maria. They are just talking to each other(զրուցումենիրարհետ). They are very noisy(նրանքշատաղմկոտեն), aren’t they?”. The path goes beside the river.”Are there any fish in the rainforest, Mrs. Fernandes?”, asks Pablo. “Oh yes, some rivers have piranes (պիրաններ). Piranes love to eat meat, so don’t go near the river.
Maria looks at Pablo. He doesn’t look very well.”What’s the matter(ի՞նչէպատահել), Pablo?” asks Maria. “I don’t feel very well”(եսինձլավչեմզգում), says Pablo. “ Oh no, let’s tell Mrs. Fernandes”. “ No, don’t worry, I am okay”.
Mrs.Fernandes says,-“The people in this rainforest know a lot of things (գիտենշատբաներ)about the plants and animals here”.
“Yes, But where are the supermarkets here? How do they buy food(ինչպե՞սենգնումմթերք), Mrs. Fernandes?
“They don’t go shopping, Khuanita. They get everything they need(կարիքունենալ) from the rainforest”.
“Wow, that’s clever(խելացի)”. Suddenly Pablo falls(ընկնումէ) to the ground. Maria shouts,”Help, Mrs. Fernandes, Pablo is ill(հիվանդ)”.
Everybody runs to him. His face is white. Mrs. Fernandes is very worried.(շատէանհանգստանում).”Oh no, what are we going to do now? The bus isn’t coming back for another two hours”. Nobody knows what to do. Then there is noise from behind the trees. It is a young boy. “Hello, my name is Momoo. I live in the rainforest. My grandmother can help that boy get better. She knows lots of things. Come with me”. Mrs. Fernandes carries Pablo and they all follow(հետևել) Momoo through the trees. He takes him to his grandma. His grandma looks at Pablo and says, “I know, what you need.” Then she goes to a small plant to get the roots(արմատներ) of the tree and cuts(կտրումէ) some leaves(տերևներ) from it. Now the grandma makes some tea with the leaves and then gives it to Pablo. The tea is in a wooden bowl(թաս). Pablo drinks it all. In a few minutes, he feels better(միքանիրոպեանցնաիրենավելիլավէզգում) and smiles. The children are happy and Mrs. Fernandes is very pleased.(շատգոհէ)
“Thank you so much. I feel much better now”,-says Pablo. “That’s all right, Pablo. You know you should thank(դուպետքէշնորհակալությունհայտնես) the rainforest. Many of its plants make medicine(դեղ)”,- says the grandma.
“Yes, let’s go back to the city(քաղաք) and tell everybody”,- says Maria.
“You are right, Maria. We are going to tell people, when we go back to school, about Pablo and the rainforest. That way we can help to protect it(այսձևովմենքկարողենքպաշտպանելայն)”.
Answer the questions.
1.How old is Maria and where does she live? Maria is ten and she lives in Brazil.
2.What does Maria’s teacher say one day? One day her teacher says “Tomorrow we are going on a trip. We are visiting the rainforest”
3.What trip are they going on tomorrow? They are going to visit the rainforest.
4.After reading the text, write a few(մի քանի) sentences about rainforests. Rainforests are very important. There are a lot of animals there. There are a lot of plantstoo because it rains a lot. It rains for two hundred days every year. Rainforest is beautiful and green and the trees are so tall.
ll.Կազմիրհարցեր`տեղադրելով Do կամ Does
Do you like chocolate?
Does he go to the beach very often?
Do we have any pets?
Does she know you?
Does it close at 6:30pm?
Do they smoke?
Do I look funny in these jeans?
Do Bill and Anne like each other?
Does she speak German?
Do you want to go to the movies?
Ի՛նքդ կազմիր 5 հարց`գործածելով Do կամ Does
Do you have a dog?
Do you get up at 8 ?
Does he want to eat ice-cream?
Do Ann and you like football?
Do they like to play ping-pong?
III lll.Look at the picture and try to say what the children are doing now. You can give them names.
Ani is walking.
Jim and Alen are playing.
Lily and Kate are playing with balls.
Kim is buying am ice-cream.
Andy is hiding behind the tree.
lV.Try to use the verbs in their correct tense forms. Փորձի՛ր բայերը գործածել իրենց ճիշտ ժամանակաձևերով՝ կամ Present Continuous, կամ Present Simple:
He sometimes goes to the cinema.
I am doing my homework at the moment.
I read the newspaper every morning.
I am eating my dinner now.
She usually reads a book before goes to bed.
He writes an email to his friend every night.
V. Look at the pictures and make up your sentences according to the given example comparing the things in Picture A with the things in Picture B.
1. There is an elephant in picture A, It is bigger than the elephant in picture B.
2. There is a train in picture A, It is bigger than the train in picture B.
3. There is a doll in picture A, It is bigger than the doll in picture B.
4. There are soldiers in picture A, They are as tall as n picture B.