1. Դո՛ւրս գրել տեքստում եղած թվականները, որոշե՛լ գրության
ձևը (արաբական թվանշաններով, այբուբենի տառերով և այլն)։ Թվականները
գրել բառերով և նշե՛լ տեսակները։ Դո՛ւրս գրել նաև թվականներով
կազմված բառերը (գոյական, ածական)։
Զվարթնոց. Վաղարշապատի Ս. Գրիգոր. վաղ միջնադարի հայկական ճարտարապետության
հուշարձան Արարատյան դաշտում՝ Էջմիածնից 3 կմ հարավ։
Ըստ հայ պատմիչների վկայության և պահպանված հունարեն արձանագրության՝
կառուցել է Ներսես Գ Իշխանցի (Շինող) հայոց կաթողիկոսը, և նրա գահակալության
տարիներից էլ՝ 641-661, արտածվում է Զվարթնոցի կառուցման ժամանակը։
Ըստ Մովսես Կաղանկատվացու՝ Զվարթնոցը օծվել է 652-ին։ Թ. Թորամանյանի
կարծիքով շինարարությունը սկսվել է 643-ին և հիմնականում ավարտվել 652-ին։
Զվարթնոցը կանգուն է եղել մինչև X դ. վերջը. ավերման պատճառի մասին մեզ
հայտնի պատմական աղբյուրները լռում են։ Ըստ պեղված նյութերի՝ նախքան
Զվարթնոցը այստեղ եղել են հնագույն և IV-V դդ. կառույցներ։ Տեղանքի ցածրիկ,
շրջանաձև բլրակը պարագծով շրջապատված է յոթաստիճան բազմանիստ հենապատով
(բացի հարավարևմտյան մասից, ուր պալատն է)՝ կազմելով սալահատակ
պատվանդան, որի կենտրոնում կառուցվել է տաճարը։ 1905-ին Թ. Թորամանյանը
ստեղծեց Զվարթնոցի գիտական վերակազմությունը։ Ըստ պահպանված
հատակաձևի և այդ վերակազմության՝ կառույցի ծավալատարածական հորինվածքի
կորիզը քառակոնքն է, որը ցածում շրջապատված է երկհարկ պարարկյալ
սրահով (տրամագիծը՝ 35,75 մ), իսկ վերևում՝ կիպ պարփակված գլանային պատով։
Կիսագմբեթ, հիմնական առանցքներով խաչաձև տեղադրված 4 կոնքերը
միմյանց են կապվում բարդ կտրվածքի, զանգվածեղ, վերևում կամարակապ մայր
մույթերով՝ գմբեթակիր քառակուսին, որից անցումը թմբուկի բոլորակին իրականացված
է առագաստների միջոցով։ Կոնքերը, բացի արևելյանից, որը հոծ է և ամփոփում
է բեմը, իրենց ստորին մասում սյունակազմ են (6-ական սյուն, տրամագիծը՝
0,6 մ)։ Սյուներն ավարտվում են կողովաձև, խոյազարդ խոյակներով և
միմյանց կապվում կամարներով։
Ըստ «Հայկական սովետական հանրագիտարանի»
Ա տողում գրված են թվականներ որոնք գրվում են
միասին։
Բ տողի թվականները գրվում են առանձին։
Գ տողի բաշխական թվականները գրվում են
գծիկով։
2. Գրե՛լ բառերով։
9, 12, 99, 50, 60, 70, 80, 100, 1938, II, III, IV։
9- ,ինը ինն
12-տասներկու
99-իննսունինը
50-հիսուն
60-վաթսուն
70-յոթանասուն
80-ութսուն
100- ,հարյուր
1938-հազար ինը հարյուր երեսունութ
II-երկրորդ
III-երրորդ
IV-չորրորդ
5. Տեքստի թվականները բառերով գրի՛ր:
Մարդն իր կյանքի 70 տարվա ընթացքում միջին հաշվով 50 000 000 քայլ է անում: Քաղաքային տրանսպորտով երթևեկող մարդն օրական 2 000 քայլ է անում:
Մարդն իր կյանքի 70 տարիներից 13-ը ծախսում է խոսակցությունների, 6 տարի` ուտելու վրա: Այդ ընթացքում 100 տոննա ուտելիք է օգտագործում:
Կյանքի 1/3-ը քնած է անցկացնում:
70-յոթանասուն
50000000-հիսուն միլիոն
2000-երկու հազար
13-տասներեք
6-վեց
100-հարյուր
1/3-մեկ երրորդ
6. Սխալ գործածված կամ գրված թվականները գտի՛ր և ուղղի՛ր:
Ութ տարում երեսուն ինն անգամ քննություն է հանձնել:
Նրա հավանոցում երեքհարյուրվաթսուներկու թև թռչուն կա:
Բոլոր երեխաներին վեց-վեցական մատիտ տվեցին:
Նա ամեն օր անցնում է հիսունական կիլոմետր:
ХХ-րդ դարն ավարտին է մոտենում:
1886 թվականին շախմատի համար առաջին արքան դարձել է Ստեյնիցը, որն այդ կոչումը պահել է մինչև 1894 թվականը: Նրանց ամենաառաջին հանդիպումը 1926 թվականին է եղել:
Օլիմպիական XII և XIII-րղ խաղերը համաշխարհային պատերազմի պատճառով տեղի չունեցան:
Երեսուն ինը, երեսունինը
երեքհարյուրվաթսուներկու-երեք հարյուր վաթսուներկու
Վեց վեցական-վեց վեց վեցական
XX-րդ-XX,XIII-րդ-XIII։
7.Տրված թվականները խմբավորի՛ր։
ա) ըստ կազմության (պարզ, ածանցավոր, բարդ, բարդածանցավոր).
բ) ըստ նրա, թե ի՛նչ են ցույց տալիս (քանակ, թվային բաշխում, թվային կարգ).
գ) ըստ նրա, թե ինչպե՛ս են գրվում (կից, անջատ, գծիկով):
Հարյուր քսան, վաթսուն, երրորդ, յոթ, տասը-տասը, չորրորդ, վաթսունմեկերորդ, ինր, քառասուն-քառասուն, հազար ինը հարյուր իննսունվեց, մեկական, հարյուր ութսուներեքերորդ, երկու հազար հինզ հարյուր տասնվեց, հինգական, տասնյոթերորդ, քառասուներորդ:
Ա.ըստ կազմության
-Պարզ ,յոթ ինը
-Ածանցավոր վաթսուն երրորդ մեկական հինգական քառասուներորդ
-Բարդ հարյուր քսան տասը տասը
-Բարդածանցավոր վաթսունմեկերորդ քառասուն քառասուն տասնյոթերորդ
հազար ինը հարյուր իննսունվեց,երկու հազար հինգ հարյուր տասնվեց
Բ ըստ նրա թե ինչ է ցույց տալիս
— Քանակ հարյուր քսան վաթսուն յոթ ինը հազար ինը հարյուր իննսունվեց երկու
հազար հինգ հարյուր տասնվեց
— Թվային բաշխում տասը տասը քառասուն քառասուն մեկական հինգական
— Թվային կարգ երրորդ չորրորդ վաթսունմեկերորդ
հարյուր ութսուներեքերորդ տասնյոթերորդ քառասուներորդ։
Գ ըստ նրա թե ինչպես են գրվում
Կից
վաթսուն երրորդ յոթ չորրորդ վաթսունմեկերորդ ինը մեկական հինգական տասնյոթերորդ
քառասուներորդ
— Անջատ հարյուր քսան հազար ինը հարյուր իննսունվեց հարյուր
,ութսուներեքերորդ երկու հազար հինգ հարյուր տասնվեց
Գծիկով տասը տասը քառասուն քառասուն։
8.Տրված բացարձակ թվականները արմատի կրկնությամբ և ածանցման միջոցով դարձնել բաշխական, նույնը դարձնել նաև դասական:
Մեկ, չորս, հինգ, ութ, ինը, տասը, տասնինը:
դարձնել բաշխական նույնը դարձնել նաեւ դասական։
-Մեկ մեկական առաջին
-Չորս չորսական չորրորդ
— Հինգ հինգ հինգ հինգերորդ
— Վեց վեց վեց վեցերորդ
— Ութ ութական ութերորդ
— Տասը տասական տասներորդ
— Քսան քսանական քսաներորդ
— Հարյուր հարյուր հարյուր հարյուրերորդ
— Հազար հազարական հազարերորդ։
9.Պարզի՛ր, թե տրված թվականներն ի՞նչ սկզբունքով են խմբավորվել.
Ա. Մեկ, հինգ, վեց, ութ, տասը, քսան, հարյուր, հազար:
Բ. Տասնմեկ, քսանյոթ, հարյուր տասնինը, հազար վեց հարյուր քսանութ:
Գ. Երեսուն, քառասուն, երկրորդ, հինգերորդ, վեցական, տասական:
-Ա Մեկ հինգ վեց ութ տասը քսան հարյուր հազար պարզ թվականներ
-Բ Տասնմեկ քսանյոթ հարյուր տասնինը հազար վեց հարյուր քսանութ բարդ
թվականներ
-Գ Երեսուն քառասուն երկրորդ հինգերորդ վեցական տասական ածանցավոր
թվականներ
Դ Հազար հինգ հարյուր յոթանասունմեկ ութսունվեց քսանյոթերորդ
-քառասունմեկերորդ մեկ երրորդ երեք տասնորդական բարդածանցավոր
թվականներ։
Դ. Հազար հինգ հարյուր յոթանասունմեկ, ութսունվեց, քսանյոթերորդ, քառասունմեկերորդ, մեկ երրորդ, երեք տասնորդական:
10․ Տրված թվականներով բառեր կազմի՛ր` դրանք բաղադրելով Բ խմբում տրվսւծ արմատների և ածանցների հետ:
Ա Երկու, երեք, չորս (քառ), յոթ, ինը, տասը, քառասուն, առաջին, երրորդ:
Բ. ճյուղ, գլուխ, ամ, ակի, անի, յա, յակ, պատիկ:
Ա Երկու երեք չորս քառ յոթ ինը տասը քառասուն առաջին երրորդ
Բ ճյուղ գլուխ ամ ակի անի յա յակ պատիկ
Երկգլխանի երկամյա երկճյուղանի երեքգլխանի եռամյա քառապատիկ յոթամյա յոթգլխանի իննամյա տասնամյա տասնապատիկ տասնյակ քառասունամյակ։
Գործնական աշխատանք
1. Դո՛ւրս գրել տեքստում եղած թվականները, որոշե՛լ գրության
ձևը (արաբական թվանշաններով, այբուբենի տառերով և այլն)։ Թվականները
գրել բառերով և նշե՛լ տեսակները։ Դո՛ւրս գրել նաև թվականներով
կազմված բառերը (գոյական, ածական)։
Զվարթնոց. Վաղարշապատի Ս. Գրիգոր. վաղ միջնադարի հայկական ճարտարապետության
հուշարձան Արարատյան դաշտում՝ Էջմիածնից 3 կմ հարավ։
Ըստ հայ պատմիչների վկայության և պահպանված հունարեն արձանագրության՝
կառուցել է Ներսես Գ Իշխանցի (Շինող) հայոց կաթողիկոսը, և նրա գահակալության
տարիներից էլ՝ 641-661, արտածվում է Զվարթնոցի կառուցման ժամանակը։
Ըստ Մովսես Կաղանկատվացու՝ Զվարթնոցը օծվել է 652-ին։ Թ. Թորամանյանի
կարծիքով շինարարությունը սկսվել է 643-ին և հիմնականում ավարտվել 652-ին։
Զվարթնոցը կանգուն է եղել մինչև X դ. վերջը. ավերման պատճառի մասին մեզ
հայտնի պատմական աղբյուրները լռում են։ Ըստ պեղված նյութերի՝ նախքան
Զվարթնոցը այստեղ եղել են հնագույն և IV-V դդ. կառույցներ։ Տեղանքի ցածրիկ,
շրջանաձև բլրակը պարագծով շրջապատված է յոթաստիճան բազմանիստ հենապատով
(բացի հարավարևմտյան մասից, ուր պալատն է)՝ կազմելով սալահատակ
պատվանդան, որի կենտրոնում կառուցվել է տաճարը։ 1905-ին Թ. Թորամանյանը
ստեղծեց Զվարթնոցի գիտական վերակազմությունը։ Ըստ պահպանված
հատակաձևի և այդ վերակազմության՝ կառույցի ծավալատարածական հորինվածքի
կորիզը քառակոնքն է, որը ցածում շրջապատված է երկհարկ պարարկյալ
սրահով (տրամագիծը՝ 35,75 մ), իսկ վերևում՝ կիպ պարփակված գլանային պատով։
Կիսագմբեթ, հիմնական առանցքներով խաչաձև տեղադրված 4 կոնքերը
միմյանց են կապվում բարդ կտրվածքի, զանգվածեղ, վերևում կամարակապ մայր
մույթերով՝ գմբեթակիր քառակուսին, որից անցումը թմբուկի բոլորակին իրականացված
է առագաստների միջոցով։ Կոնքերը, բացի արևելյանից, որը հոծ է և ամփոփում
է բեմը, իրենց ստորին մասում սյունակազմ են (6-ական սյուն, տրամագիծը՝
0,6 մ)։ Սյուներն ավարտվում են կողովաձև, խոյազարդ խոյակներով և
միմյանց կապվում կամարներով։
Ըստ «Հայկական սովետական հանրագիտարանի»
Ա տողում գրված են թվականներ որոնք գրվում են
միասին։
Բ տողի թվականները գրվում են առանձին։
Գ տողի բաշխական թվականները գրվում են
գծիկով։
2. Գրե՛լ բառերով։
9, 12, 99, 50, 60, 70, 80, 100, 1938, II, III, IV։
9- ,ինը ինն
12-տասներկու
99-իննսունինը
50-հիսուն
60-վաթսուն
70-յոթանասուն
80-ութսուն
100- ,հարյուր
1938-հազար ինը հարյուր երեսունութ
II-երկրորդ
III-երրորդ
IV-չորրորդ
5. Տեքստի թվականները բառերով գրի՛ր:
Մարդն իր կյանքի 70 տարվա ընթացքում միջին հաշվով 50 000 000 քայլ է անում: Քաղաքային տրանսպորտով երթևեկող մարդն օրական 2 000 քայլ է անում:
Մարդն իր կյանքի 70 տարիներից 13-ը ծախսում է խոսակցությունների, 6 տարի` ուտելու վրա: Այդ ընթացքում 100 տոննա ուտելիք է օգտագործում:
Կյանքի 1/3-ը քնած է անցկացնում:
70-յոթանասուն
50000000-հիսուն միլիոն
2000-երկու հազար
13-տասներեք
6-վեց
100-հարյուր
1/3-մեկ երրորդ
6. Սխալ գործածված կամ գրված թվականները գտի՛ր և ուղղի՛ր:
Ութ տարում երեսուն ինն անգամ քննություն է հանձնել:
Նրա հավանոցում երեքհարյուրվաթսուներկու թև թռչուն կա:
Բոլոր երեխաներին վեց-վեցական մատիտ տվեցին:
Նա ամեն օր անցնում է հիսունական կիլոմետր:
ХХ-րդ դարն ավարտին է մոտենում:
1886 թվականին շախմատի համար առաջին արքան դարձել է Ստեյնիցը, որն այդ կոչումը պահել է մինչև 1894 թվականը: Նրանց ամենաառաջին հանդիպումը 1926 թվականին է եղել:
Օլիմպիական XII և XIII-րղ խաղերը համաշխարհային պատերազմի պատճառով տեղի չունեցան:
Երեսուն ինը, երեսունինը
երեքհարյուրվաթսուներկու-երեք հարյուր վաթսուներկու
Վեց վեցական-վեց վեց վեցական
XX-րդ-XX,XIII-րդ-XIII։
7.Տրված թվականները խմբավորի՛ր։
ա) ըստ կազմության (պարզ, ածանցավոր, բարդ, բարդածանցավոր).
բ) ըստ նրա, թե ի՛նչ են ցույց տալիս (քանակ, թվային բաշխում, թվային կարգ).
գ) ըստ նրա, թե ինչպե՛ս են գրվում (կից, անջատ, գծիկով):
Հարյուր քսան, վաթսուն, երրորդ, յոթ, տասը-տասը, չորրորդ, վաթսունմեկերորդ, ինր, քառասուն-քառասուն, հազար ինը հարյուր իննսունվեց, մեկական, հարյուր ութսուներեքերորդ, երկու հազար հինզ հարյուր տասնվեց, հինգական, տասնյոթերորդ, քառասուներորդ:
Ա.ըստ կազմության
-Պարզ ,յոթ ինը
-Ածանցավոր վաթսուն երրորդ մեկական հինգական քառասուներորդ
-Բարդ հարյուր քսան տասը տասը
-Բարդածանցավոր վաթսունմեկերորդ քառասուն քառասուն տասնյոթերորդ
հազար ինը հարյուր իննսունվեց,երկու հազար հինգ հարյուր տասնվեց
Բ ըստ նրա թե ինչ է ցույց տալիս
— Քանակ հարյուր քսան վաթսուն յոթ ինը հազար ինը հարյուր իննսունվեց երկու
հազար հինգ հարյուր տասնվեց
— Թվային բաշխում տասը տասը քառասուն քառասուն մեկական հինգական
— Թվային կարգ երրորդ չորրորդ վաթսունմեկերորդ
հարյուր ութսուներեքերորդ տասնյոթերորդ քառասուներորդ։
Գ ըստ նրա թե ինչպես են գրվում
Կից
վաթսուն երրորդ յոթ չորրորդ վաթսունմեկերորդ ինը մեկական հինգական տասնյոթերորդ
քառասուներորդ
— Անջատ հարյուր քսան հազար ինը հարյուր իննսունվեց հարյուր
,ութսուներեքերորդ երկու հազար հինգ հարյուր տասնվեց
Գծիկով տասը տասը քառասուն քառասուն։
8.Տրված բացարձակ թվականները արմատի կրկնությամբ և ածանցման միջոցով դարձնել բաշխական, նույնը դարձնել նաև դասական:
Մեկ, չորս, հինգ, ութ, ինը, տասը, տասնինը:
դարձնել բաշխական նույնը դարձնել նաեւ դասական։
-Մեկ մեկական առաջին
-Չորս չորսական չորրորդ
— Հինգ հինգ հինգ հինգերորդ
— Վեց վեց վեց վեցերորդ
— Ութ ութական ութերորդ
— Տասը տասական տասներորդ
— Քսան քսանական քսաներորդ
— Հարյուր հարյուր հարյուր հարյուրերորդ
— Հազար հազարական հազարերորդ։
9.Պարզի՛ր, թե տրված թվականներն ի՞նչ սկզբունքով են խմբավորվել.
Ա. Մեկ, հինգ, վեց, ութ, տասը, քսան, հարյուր, հազար:
Բ. Տասնմեկ, քսանյոթ, հարյուր տասնինը, հազար վեց հարյուր քսանութ:
Գ. Երեսուն, քառասուն, երկրորդ, հինգերորդ, վեցական, տասական:
-Ա Մեկ հինգ վեց ութ տասը քսան հարյուր հազար պարզ թվականներ
-Բ Տասնմեկ քսանյոթ հարյուր տասնինը հազար վեց հարյուր քսանութ բարդ
թվականներ
-Գ Երեսուն քառասուն երկրորդ հինգերորդ վեցական տասական ածանցավոր
թվականներ
Դ Հազար հինգ հարյուր յոթանասունմեկ ութսունվեց քսանյոթերորդ
-քառասունմեկերորդ մեկ երրորդ երեք տասնորդական բարդածանցավոր
թվականներ։
Դ. Հազար հինգ հարյուր յոթանասունմեկ, ութսունվեց, քսանյոթերորդ, քառասունմեկերորդ, մեկ երրորդ, երեք տասնորդական:
10․ Տրված թվականներով բառեր կազմի՛ր` դրանք բաղադրելով Բ խմբում տրվսւծ արմատների և ածանցների հետ:
Ա Երկու, երեք, չորս (քառ), յոթ, ինը, տասը, քառասուն, առաջին, երրորդ:
Բ. ճյուղ, գլուխ, ամ, ակի, անի, յա, յակ, պատիկ:
Ա Երկու երեք չորս քառ յոթ ինը տասը քառասուն առաջին երրորդ
Բ ճյուղ գլուխ ամ ակի անի յա յակ պատիկ
Երկգլխանի երկամյա երկճյուղանի երեքգլխանի եռամյա քառապատիկ յոթամյա յոթգլխանի իննամյա տասնամյա տասնապատիկ տասնյակ քառասունամյակ։
Առաքելյան Նարեկ 